Η σημασία της πρόληψης και της παρέμβασης στο
σχολικό περιβάλλον
Η ενδοσχολική βία και ο εκφοβισμός αποτελούν σοβαρά κοινωνικά ζητήματα που
επηρεάζουν την ψυχική υγεία και την ανάπτυξη των παιδιών. Πρόκειται για συστηματική,
επαναλαμβανόμενη επιθετική συμπεριφορά με σκοπό την επιβολή και την πρόκληση
σωματικού ή ψυχολογικού πόνου. Η αναγνώριση και η έγκαιρη παρέμβαση είναι
καθοριστικές για την αντιμετώπιση του προβλήματος.
Μορφές σχολικού εκφοβισμού
Ο σχολικός εκφοβισμός μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορους τρόπους:
● Σωματική βία: Χτυπήματα, σπρωξίματα, ξυλοδαρμοί.
● Λεκτική βία: Προσβολές, βρισιές, απειλές, χλευαστικά παρατσούκλια.
● Κοινωνικός αποκλεισμός: Σκόπιμη απομόνωση, διάδοση κακοηθών φημών.
● Εκβιασμός: Πίεση για χρήματα, αντικείμενα ή άλλες χάρες.
● Οπτικός εκφοβισμός: Σημειώματα, προσβλητικά σύμβολα ή σκίτσα.
● Ηλεκτρονικός εκφοβισμός (cyberbullying): Απειλές και εξευτελισμός μέσω
διαδικτύου και κοινωνικών δικτύων.
● Σεξουαλικός εκφοβισμός: Ακατάλληλες χειρονομίες, άσεμνα σχόλια ή ανεπιθύμητα
αγγίγματα.
● Ρατσιστικός εκφοβισμός: Σχόλια και συμπεριφορές που στοχεύουν σε εθνοτικές,
κοινωνικές ή οικονομικές διαφορές.
Γιατί εκδηλώνεται ο σχολικός εκφοβισμός;
Ο σχολικός εκφοβισμός συχνά συνδέεται με έλλειμμα ενημέρωσης και άγνοια για τον τρόπο
αντιμετώπισής του. Οι κύριοι λόγοι που συμβάλλουν στην εξάπλωσή του είναι:
● Οι γονείς δεν συζητούν αρκετά με τα παιδιά τους.
● Οι μαθητές-θύματα αποφεύγουν να ζητήσουν βοήθεια.
● Οι εκπαιδευτικοί δεν δίνουν επαρκή έμφαση στη βία και τον εκφοβισμό μέσα στην
τάξη.
● Ο συνδυασμός ατομικών, οικογενειακών και περιβαλλοντικών παραγόντων.
Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του θύτη και του θύματος;
Χαρακτηριστικά θύτη:
✔ Επιθετικός, σκληρός, με υψηλή αυτοπεποίθηση.
✔ Χαμηλή σχολική επίδοση.
✔ Έλλειψη ενσυναίσθησης και αίσθησης προσωπικής ευθύνης.
✔ Αδυναμία διάκρισης σωστού και λάθους.
Επιπτώσεις στον θύτη:
�� Απομάκρυνση από το σχολείο.
�� Κίνδυνος εγκατάλειψης της εκπαίδευσης.
�� Μεγαλύτερη πιθανότητα ανάπτυξης αντικοινωνικής συμπεριφοράς στην ενήλικη ζωή.
Χαρακτηριστικά θύματος:
✔ Εσωστρεφές και μοναχικό.
✔ Ανασφαλές, με χαμηλή αυτοεκτίμηση.
✔ Έντονο άγχος, φόβος και σχολική άρνηση.
✔ Μπορεί να ανήκει σε μία από τις δύο κατηγορίες:
● Ενδοτικό θύμα: Δεν αντιδρά στη βία, ξεσπά σε κλάματα.
● Προκλητικό θύμα: Προκαλεί αντιδράσεις, συχνά έχει προέλευση από
δυσλειτουργικές οικογένειες.
Επιπτώσεις στο θύμα:
⚠ Έντονο άγχος και στρες.
⚠ Φοβίες και κοινωνική απόσυρση.
⚠ Σχολική αποτυχία και ψυχοσωματικά προβλήματα (πόνοι, διαταραχές ύπνου).
Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς;
� Διατήρηση ψυχραιμίας και αποφυγή παρορμητικών αντιδράσεων.
� Συζήτηση με το παιδί και διαβεβαίωση ότι δεν φταίει το ίδιο.
� Ενίσχυση της αυτοπεποίθησης του παιδιού και καλλιέργεια κοινωνικών
δεξιοτήτων.
� Ενημέρωση του σχολείου και συνεργασία με εκπαιδευτικούς.
� Ενθάρρυνση του παιδιού να μιλήσει για το πρόβλημα χωρίς φόβο.
Ο ρόλος του σχολείου
� Ευαισθητοποίηση μέσω ενημερωτικών ομιλιών και δράσεων.
� Καθοδήγηση και συμβουλευτική μαθητών και γονέων.
� Δημιουργία κλίματος ασφάλειας και εμπιστοσύνης μεταξύ μαθητών και
εκπαιδευτικών.
Διαφορά μεταξύ διαφωνίας και bullying
� Διαφωνία:
✅ Συμβαίνει μεταξύ φίλων.
✅ Δεν έχει πρόθεση να προκαλέσει πόνο.
✅ Υπάρχει ενσυναίσθηση και διάθεση επίλυσης της διαφοράς.
� Bullying:
�� Στοχεύει στην πρόκληση πόνου.
�� Δεν βασίζεται σε φιλική σχέση.
�� Γίνεται με πρόθεση και συστηματικότητα.
Τι πρέπει να γίνει για να μειωθεί ο εκφοβισμός;
✔ Ευαισθητοποίηση και συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων:
● Οι γονείς.
● Οι εκπαιδευτικοί.
● Οι μαθητές-παρατηρητές (που μπορούν να καταγγείλουν τον εκφοβισμό).
✔ Άνοιγμα διαλόγου για το bullying στο σχολικό περιβάλλον.
✔ Ενίσχυση της ενσυναίσθησης και της κοινωνικής αλληλεγγύης στους
μαθητές.
✔ Άμεση παρέμβαση από γονείς και σχολείο όταν εντοπίζονται περιστατικά
εκφοβισμού.
Ο σχολικός εκφοβισμός δεν είναι ένα ατομικό πρόβλημα, αλλά μια κοινωνική κατάσταση που
απαιτεί συλλογική δράση. Το βασικό μήνυμα είναι πως «τα πράγματα αλλάζουν μόνο όταν
σπάσει η σιωπή».
Χρήσιμοι σύνδεσμοι για περισσότερες πληροφορίες:
� www.stop-bullying.gov.gr
� www.antibullying.gr